= E D Y T O R S T W O = Edycja jest pracą nad tekstem mającą na celu zapewnienie jego użyteczności informacyjnej. Edycja tekstu przebiega w dwu kierunkach:

- wewnątrztekstowym dla nadania zapisowi pożądanej postaci stylistycznej i znaczeniowej, - pozatekstowym dla stworzenia optymalnych warunków odbioru przez czytelnika. - Każdy tekst przybiera przede wszystkim formę werbalną. W postaci zapisanej tekst jest łańcuchem znaków graficznych, ukształtowanym segmentowo, tworzącym konwencjonalne grupy, które komponują się w oddzielne słowa złożone z liter lub w znaki-słowa (wyrażenia). Konwencjonalne zasady zapisu ortograficznego mają na celu ułatwienie odbioru tekstu zapisanego przez ujednolicenie sposobu zapisywania. - Tekst zapisany jest układem liter-znaków oraz znaków interpunkcyjnych. - Funkcje tych znaków: litery, słowa, interpunkcji są różne. - Litery nie mają wartości znaczeniowej, lecz oznaczeniową i służą do zapisywania konkretnego dźwięku. Układ liter tworzy morfemy gramatyczne i leksykalne oraz większe zespoły znaków - słowa (wyrazy). - Słowo ma wartość znaczeniowo-fonetyczną. - Interpunkcja jest zbiorem znaków towarzyszących słowom integrującym je w grupy znaczeniowe, jakimi są zdania lub równoważniki zdań. - Znaki interpunkcyjne można podzielić na dwa rodzaje: znaczeniowo-logiczne (przecinek, kropka, średnik, myślnik) oraz znaczeniowo-emotywne (pytajnik, wykrzyknik, wielokropek). - Jedną z bardzo charakterystycznych właściwości języka jest to, że przy dużej, ale ograniczonej ilości znaków lingwistycznych dysponuje, praktycznie rzecz biorąc, nieograniczoną ilością znaczeń. - Słowo "tekst" jest używane w różnych znaczeniach, w różnych dziedzinach badawczych i praktycznych: w językoznawstwie, historii, teorii literatury, w edytorstwie, w wiedzy o kulturze, w dydaktyce, w krytyce literackiej. Termin tekst w sensie obiegowym i pracach fachowych znaczy tyle, co "utwór", "materiał językowy", "zapisany przekaz", "zapisana informacja". - Każdy tekst jest rezultatem aktu mowy, wyrażającym określone procesy psychiczne, spośród których jedno z najważniejszych miejsc zajmuje myślenie. Tekst - to według ogólnie przyjętych zasad - część myślenia i mowy utrwalonej środkami materialnymi (np. pismem). - Tekst to zmaterializowana część myślenia i mowy. - Przyjmujemy za lingwistami, że tekst jest linearnym wytworem mowy. Istotą tekstu jest jego linearność, czyli posobność składników tekstowych, poszczególnych słów i ich układów. Wynika ona z tego, że myślenie jest syntetyczne, natomiast mówienie jest analityczne. Wytworami tej analizy są wyrazy i nie mogą być podane równocześnie, lecz w pewnej wybranej przez mówiącego kolejności, a zatem posobnie. Ta posobność to właśnie wspomniana linearność. W tekście natomiast ważność składnika zależy niejednokrotnie od miejsca usytuowania. Linearność tekstu czyli naturalna jego "posobność jednokierunkowa" wyjaśnia całkowicie jedynie zdania najprostsze, np. "Drwal rąbie drzewo". W takim przypadku same związki gramatyczne wyznaczają porządek poszczególnych słów. Inaczej ma się sprawa, gdy mamy do czynienia ze zdaniami pobocznymi, wtrąconymi lub gdzie układ całości wynika nie z zależności gramatycznych, lecz ze sfery znaczeniowej. Mamy wówczas do czynienia z układem piętrowym. - Edytor ma do czynienia z tekstem przede wszystkim utrwalonym na piśmie. Język jest zjawiskiem pierwotnym, tekst natomiast zjawiskiem wtórnym; aby ułożyć określony tekst, trzeba dysponować konkretnym językiem o wyprecyzowanych regułach i systemie gramatycznym. Materiał językowy pod względem znaczeniowym i emotywnym powinien być dobierany w zależności od charakteru i funkcji, jakie ma spełniać kształtowany tekst. Zasady logiczne i reguły gramatyczne mają wprowadzić zrozumiałą i celową spoistość tekstu oraz spowodować jego łatwą czytelność. Linearność tekstu wymaga pełnej logicznej posobności składników. Zachodzi zatem konieczność przeprowadzenia odpowiedniej kombinacji składników w taki sposób, aby kolejność wyrazów oddawała zamierzone znaczenia, uwypuklała walory emocjonalne i estetyczne wypowiedzi. O to powinien dbać użytkownik języka. Poza tym musi dbać, aby wypowiedź była zgodna z regułami gramatycznymi. --- Tekst zawsze odnosi się do pewnej rzeczywistości, ma swój aspekt genetyczny lub celowy, który nie może być w tekście zatracony. Metoda filologicznego(1) badania tekstu wypracowała własny kanon postępowania naukowego. Obejmuje on typy działań eksplikacyjnych (wyjaśniających): krytykę tekstu(2), hermeneutykę(3) i charakterystykę(4). --- Filologiczna interpretacja tekstu stworzyła podwaliny współczesnego edytorstwa opartego o logikę formalną. Wszelkie prace edytorskie nastawione są na cel pragmatyczny, tzn. na praktyczne wykorzystanie rezultatów pracy autora przez odbiorcę. - Edytor-wydawca i czytelnik (czyli nadawca i odbiorca) winni być przygotowani do nadawania i odbierania informacji przekazywanych za pośrednictwem form edytorsko-wydawniczych. Informacje dzielą się w swym głównym charakterze na trzy rodzaje: * Informacje użyteczne - stanowią główną treść przekazu. * Informacje potencjalne to te, które nie aktualnie, lecz ewentualnie później, w innych okolicznościach mogą się okazać przydatnymi. * Informacje eksplikujące to te, których przekazanie w zasadzie, nie należy do intencji nadawcy. Nadawca wykonuje czynności kodowania, czyli zamiany pewnego toku myślowego na uporządkowany układ znaków, odbiorca wykonuje czynność odwrotną, dekoduje odebrany układ znaków. Najwłaściwsze zakodowanie wszystkich tych systemów znakowych należy do warsztatu pracy edytorskiej i decyduje o odbiorze czytelnika. -- Zadaniem edytora jest obróbka tekstu, zmierzająca do nadania mu najbardziej czytelnej postaci, bez naruszania jego struktury i zawartości językowo-stylistycznej, zgodnie z pierwotnymi założeniami autora. - Każdy tekst odznacza się mniej lub bardziej wyrazistą strukturą gatunkową(5) utrwaloną w świadomości społecznej. Wypowiedzi możemy ująć w kategorie przedmiotowe: - pojęciowo-analityczne, zmierzające do ustalenia praw i prawidłowości rządzących przedmiotem komunikatu; - wyobrażeniowo-interpretacyjne, których celem jest wywołanie u odbiorcy ogólnych postaw i stanów świadomości poznawczej; - wyobrażeniowo-aplikacyjne nastawione na poznawczo praktyczną adaptację świadomości odbiorcy. W kategorii pierwszej mieszczą się gatunki naukowe, w drugiej gatunki popularyzacyjne, w trzeciej formy dydaktyczne (podręcznikowe i zawodowe). -- Wypowiedzi możemy także ująć w kategorię intencjonalną, jej podstawową cechą jest funkcjonalność znaczeniowa tekstu oraz ukształtowana konstrukcja. Mieści się w tej kategorii literatura piękna (funkcja artystyczna i funkcja estetyczna). Wypowiedź również może być ujęta w kategorię protokolarną, która ma specyficzne cechy. Funkcją takiego przekazu jest obiektywna relacja o stanie rzeczy. Zaliczamy do niej przekazy językowe określane jako dokumenty. Często stosuje sie wypowiedzi ujęte w kategorię relacyjną, może się ona realizować w takich gatunkach jak list, list otwarty, gatunki publicystyczne, pamiętnik wspomnienie, aforyzmy, powiastki filozoficzne. Publicystyka i informacja prasowa są wypowiedziami i występują w konkretnych realizacjach gatunkowych. Publicystyka stanowi syntezę gatunkowych form wypowiedzi, natomiast informacja prasowa przybiera kategorie relacyjno-protokolarne i jest formą wypowiedzi zobiektywizowanej. Publicystyka naukowa i fachowa posiada własny kanon wypowiedzi. Klasyczny model zawartości czasopism naukowych i fachowych wygląda następująco: - studia, rozprawy, artykuły, - przeglądy, - recenzje, - materiały i notatki, - kronika i sprawozdania, - bibliografia, korespondencja, wykaz książek nadesłanych. Odrębną formą wypowiedzi są prace naukowe, wśród których występują: * Monografia - należy do gatunku najbardziej kompletnego w uporządkowaniu twierdzeń naukowych wyłożonych tekstem ciągłym dobrze skonstruowanym o wysokim stopniu spójności i ściśle związanym merytorycznie i technicznie z przedmiotem opisu. Ukazuje się w formie książkowej. * Studium - inaczej mała monografia; to krótsza od monografii forma ciągłego tekstu naukowego ukazującego się w czasopismach. * Rozprawa - jest pracą naukową charakteryzującą się ujęciem analitycznym i problemowym oraz opartym na dowodzeniu. * Artykuł - to rodzaj uproszczonej rozprawy, który referuje poglądy autora na wybrane zagadnienia badawcze. * Recenzja - jest omówieniem zawartości dzieła; rodzajem sprawozdania połączonego z analizą dzieła (materiału) oraz jego oceną. Przy pisaniu prac naukowych należy kierować się zasadami logiki. W wypowiedziach ustnych i pisemnych również należy się stosować do zasad logiki. Pojęcie logiki etymologicznie pochodzi od starogreckiego "logos", co tłumaczy się jako: słowo, pojęcie, myśl, rozum; mający bezpośredni związek z myśleniem i mową i oznacza ogólną prawidłowość spójnych procesów myślowych. -- Wymogi scisłego logicznego myślenia nie są jednakowe dla każdego rodzaju literatury, lecz nie mogą być obniżone poniżej normatywnego minimum. W literaturze naukowej, a szczególnie w tekstach podręcznikowych błędy logiczne są niedopuszczalne. Poniższa wypowiedź używa logiki formalnej, niezbędnej dla formułowania wypowiedzi niesprzecznych wewnętrznie. Logika formalna składa się z takich działów jak: - logika zdań, - logika nazw, - logika definicji, - i teorii klasyfikacji. Logika jest nauką zajmującą się badaniem określonych praw rządących poprawnym myśleniem. Wiemy, że tekst to zmaterializowana część myślenia i mowy. -- Stosowanie zasad logiki do badania tekstu pod względem jego poprawności logicznej, jest szczególnie ważne przy redagowaniu literatury naukowej. Często błąd logiczny powstaje w wyniku niedostrzegania związków zachodzących w stosunku wynikania, wyprowadzania jednych myśli z drugich. Wyraża się go słowami: "zatem", "więc", "to znaczy", "a więc", "dlatego". Słowa te sygnalizują czytelnikowi, że myśli po nich następujące wywodzą się z poprzednich. -- Teksty składają się z elementarnych jednostek myślenia połączonych nie dowolnie, lecz zgodnie z określonymi zasadami logiki. Narusznie związków logicznych między tymi jednostkami jest tak samo niedopuszczalne, jak naruszanie istniejących w języku zasad gramatyki i stylistyki. Charakterystyczne cechy myślenia każdego człowieka formują się nie tylko pod wpływem jego bezpośredniego kontaktu ze światem materialnym, lecz także pod wpływem życia społecznego, a szczególnie jego aspektu intelektualno-językowego. Mówiąc prosto, człowiek ustawicznie uczy się myśleć i mówić, a jego nauczycielami w sferze intelektualnej i językowej są inni ludzie. -- Odbiorca w percepcji tekstu nie tylko otrzymuje określoną konkretną informację, lecz równocześnie przyswaja właściwości myślenia logicznego wyrabiając samodzielnie w sobie strukturę myślenia. Kształcenie w logice dokonuje się "niepostrzeżenie" w wyniku ustawicznej praktyki intelektualno-językowej i prowadzi do upowszechniania znanych schematów, stereotypów myślowych typowych dla jednostki i społeczności. Stałe oddziaływanie tekstu na masowego odbiorcę przyczynia się do samorzutnego przyswajania niektórych osobliwości logicznego myślenia. Typowe błędy wielokrotnie powielane przez mass media utrwalają w świadomości przeciętnego odbiorcy swego rodzaju alogiczne stereotypy. Niedbale i nieściśle sformułowane myśli, górnolotne lecz pozbawione treści frazesy, bezpodstawne twierdzenia, sprzeczne sądy - to wszystko uczy w taki sposób budować zdania, niefrasobliwie odnosić się do motywacji wysuniętych tez, tolerować niedorzeczność. Prowadzi to do powielania błędów logicznych w nowych tekstach. ---- W życiu często powstają sytuacje konfliktowe na gruncie logiki, dla roztrzygnięcia których należy nie tylko odkryć błąd oponenta, lecz sklasyfikować go pod względem logicznym, by stał się oczywisty. Logika uczy pewnych zasad, których przestrzeganie nadaje myśleniu niezbędną ścisłość i jasność argumentacji. Logika jest nauką uniwersalną i rządzi poprawnym myśleniem. Tak jak w poprawnej wypowiedzi, bez której niemożliwa jest komunikacja językowa, należy przestrzegać znanych reguł językowych, tak i w poprawnym myśleniu i generowaniu tekstów konieczne jest stosowanie praw obowiązujących w logice. Logika wyrabia u piszącego nawyki kompozycyjnego przekształcania tekstu w zależności od jego właściwości strukturalnych i funkcjonalnych. --- Nigdy nie należy przeciwstawiać świadomego stosowania logiki zdrowemu rozsądkowi. Rzecz w tym, że zdrowy rozsądek przejawiąjący się w intuicyjnych osądach w istocie jest nabytym praktycznie nawykiem poprawnego myślenia. Dla poprawnego myślenia, niezbędne jest uświadomienie sobie istnienia wewnętrznych logicznych mechanizmów działania umysłu ludzkiego. -- Prace naukowe zaopatruje się w bibliografie, które są wykazami dzieł samoistnych i niesamoistnych dotyczących przedmiotu jakiejś wypowiedzi. - Bibliografie mogą przybierać różne formy w zależności od ich przedmiotu i są dołączone do wypowiedzi naukowych. - Wszelkie wypowiedzi, a zwłaszcza teksty naukowe mogą zawierać wstępy, przypisy oraz komentarze. - Wstęp informacyjny w zwięzły sposób informuje o treści danej edycji i jej znaczeniu naukowym lub innym. - Wstęp monograficzny, umieszczamy w edycjach o większym znaczeniu poznawczym, zawiera pełny przegląd zagadnień związanych z wydaniem. - Przypisy mogą mieć charakter bibliograficzny lub rzeczowy i informują o związkach danego tekstu z innymi tekstami. - Komentarze mają na celu gruntowną interpretację tekstu edycji. Każdy rodzaj tekstu może być zaopatrzony w aneksy, które są dodatkowymi wypowiedziami i pełnią dwie funkcje: - rozszerzają wiedzę o treści wydawanego utworu lub dokumentu, - mówią o formie i kształtowaniu się materiału językowego do edycji oraz jego ostatecznym doborze. Indeksy stanowią składnik edycji naukowej i są one przewodnikiem po dziele. -- Język naukowy cechuje specyfika kompozycji materiału informacyjnego. Mieści w sobie cztery kategorie zasobów i środków wypowiedzi, takich jak: - terminologia; - układy znaczeniowo-składniowe; - środki literackie; - składniki ogólnego języka narodowego. Termin to nazwa typu rzeczownikowego o znaczeniu specjalnie określonym w konkretnej dziedzinie postępowania naukowego i praktycznego. Półterminy to nazwa elementów leksykalnych, których funkcja terminologiczna w tekście nie jest specjalnie wyznaczona. --- Tekst naukowy zmierza do maksymalnej jednoznaczności, to nie tylko układ uporządkowanych twierdzeń o charakterze definicyjnym, lecz rówież zbiór argumentów, zestawień porównawczych, wywodów prezentujących drogę i sposób dochodzenia do twierdzeń, to wreszcie, zależnie od przedmiotu analizy i typu dyscypliny badawczej, zespół opisów bezpośrednich i pośrednich, to także określona postać przekonywania czytelnika i dostosowania jego sposobu myślenia do toku myślowego zawartego w danym tekście. Najczęściej stosowanymi leksykalnymi środkami literackimi są epitety, związki frazeologiczne, porównania, metafory, kalambury(gry słów). Wprowadzanie nowych terminów i wyrażeń terminologicznych polega na ich porządkowaniu. Zasada ekonomicznego i skutecznego myślenia oraz pisania głosi, że nowe terminy wprowadzamy tylko wtydy, gdy jest to niezbędne. Termin może być objaśniony w sposób definicyjny, kontekstowy albo obrazowy. Zasada objaśnienia kontekstowego polega na zastąpieniu definicji szerszym omówieniem znaczenia. --- Porządkowanie kompozycyjne polega na szczególnym rozczłonkowaniu zawartości na poszczególne grupy informacji przeznaczonych dla czytelnika, z uwagi na treść - gradację ważności. Porządkowanie metajęzykowe polega na wprowadzaniu do tekstu głównego takich składników językowych, które nie mówią o zawartości znaczeniowej wypowiedzi, lecz o sposobach korzystania z niej, o rozplanowaniu tekstu. Tekst zbudowany zgodnie z regułami języka naukowego, może być zbudowany w sposób opisowy, wykładowy lub dyskursywny. Forma opisowa posługuje się protokolarną (sprawozdawczą) oraz rejestracyjną metodą przedstawiania treści. Forma wykładowa ma charakter referujący, przy czym omówienie dotyczy przedmiotu danego wykładu, zastosowanej metody obserwacji oraz poglądów na temat przedstawionego zjawiska. Forma dyskursywna polegająca na swobodnym doborze materiału, stosowaniu różnych punktów widzenia, wypowiedzi dygresyjnych i impresywnych. Każdej z tych form towarzyszy zespół zabiegów interpretacyjnych, wyjaśniających omawiane problemy przy zastosowaniu dowodzenia i odpowiedniej argumentacji. - Konsekwencja i spoistość polegają na wyraźnym określeniu tematu problemu i metody badawczej oraz celu wypowiedzi. Często w tekstach wykorzysywane są cudze wypowiedzi, jednakże należy umiejętnie się nimi posługiwać. -- Cytaty niezbędne w wywodzie umieszczamy w głównym tekście dzieła, zaś cytat jedynie pomocniczy - w przypisie. Tekst porządkujemy zgodnie z wymogami systemu językowego - właściwego dla danych słów. O prawidłowości wypowiedzi decydują względy formalne i znaczeniowe. Prawidłowy układ słowny, a więc tekst utrwalony lub wypowiedziany, to rezultat podwójnej czynności uprzedniej: wyboru właściwego zasobu słownego, a potem odpowiedniej kombinacji wybranych składników. Zjawisko kombinacji może ulec zakłóceniu w sferze składni przez wtrącenie w niewłaściwym miejscu. Błędy w zakresie wyboru i kombinacji słów sięgać mogą również w sferę wyższą, mianowicie kompozycji dzieła, gdy obserwujemy niestosowność korelacji między dziełem, a tytułem, między przewodem myślowym, a rozczłonkowaniem na części, rozdziały czy podrozdziały, kiedy kolejność segmentów treściowych nie odpowiada analizowanemu przedmiotowi. Błędny wybór i błędna logicznie kombinacja słów spowodowana jest niudolnością piszącego, brakiem wprawy lub brakiem znajomości rzeczy. Czasem jest następstwem pośpiechu, niestaranności, niedostatecznej samokontroli, gdy pojawia się sporadycznie mówimy o przejęzyczeniu, np.: "Stary platan został uznany za wyjątkowo piękny okaz polskiej fauny i ścięli go". -- Często w tekstach występują błędy w zakresie identyfikacji rodzajów zaimków, np. go zamiast je. Natomiast do częstych nieprawidłowości gramatycznych należy błędna składnia rządu czasownikowego (którego przypadkiem rządzi dany czasownik), np. "przestrzegać przepisy" zamiast "przepisów". Unikać należy zaburzeń łączliwości podmiotowo-orzeczeniowej np. "emisariusz został ujęty i przewieziono go do...", poprawnie: - "emisariusza ujęto i przewieziono do..." --- Błędne użycie zwrotów imiesłowowych, np. "jadąc przez las napadli ich rabusie", - prawidłowo: "gdy jechali przez las, napadli ich rabusie.". Przykładem zdania o błędnym szyku składniowym może być następujące:" wyszedłem z gołą na deszcz bez parasola głową". - Pomieszanie znaczenia przymiotników również jest błędem, np. "nie śmiej się ze szczęścia, nie jest ono bowiem uczuciem radosnym". Pojawiają się też nielogiczne zestawienia, np. wielki hymnik, biblografia inwentarza. Sprzeczności znaczeniowe zestawianych wyrazów są wykorzystywane w celach ekspresywnych i w stylistyce noszą nazwę oksymoronu, np. gorący śnieg, żywy trup, trupia muzyka. Zakres nieprawidłowości stylistycznych jest bardzo duży, a najbardziej rażące uchybienia stylistyczne daje się zauważyć w obrębie składni i związków frazeologicznych. Błędy stylistyczne typu składniowego powstają, gdy piszący nadużywa pewnych konstrukcji składniowych - takich jak: a więc, a zatem, a cóż, prawda, albowiem. Posługuje się zdaniami nadmiernie krótkimi lub bardzo długimi, nadużywa strony biernej, kończy zdania słowami jednosylabowymi, szczególnie zaimkiem się, zbytnio oddala podmiot od orzeczenia. Składniowe uchybienia stylistyczne mogą przybrać postać merytoryczną. --- Często występuje nieprzystosowanie orzeczenia do podmiotów, np. "na łąkach żyje mysz i kret"; poprawnie "na łąkach żyją mysz i kret". W zdaniach o podmiotach występujących alternatywnie spotyka się orzeczenia w liczbie mnogiej zamiast pojedynczej, np. "albo Norwid, albo Krasicki mogą być uznani" zamiast "albo Norwid, albo Krasicki może być uznany". - Wypowiedzi powinny być utrzymane w jednakowej tonacji stylistycznej, nie mogą być zbyt kwieciste, patetyczne i posiadać osobistych wynurzeń. Każde odstępstwo od stylu właściwego danemu tekstowi wymaga logicznego uzasadnienia. -- Często zdarzają się w wypowiedziach, używane bez potrzeby, zbanalizowane związki frazeologiczne, które również są uchybieniami, np. "w oparciu o", "na bazie", "w ramach", "jak by to powiedzieć", "rozpracować zagadnienie". Kolejnym typowym błędem stylistycznym są zestawienia tautologiczne, powtarzające te same treści, np. "skierować się w kierunku" zamiast "skierować się do", "w granicach limitu" zamiast "w limicie", "na obszernym obszarze" zamiast "na wielkim obszarze". Niewłaściwość stylistyczną stanowią składniki frazeologiczne będące wtrąceniami zwrotów obcojęzycznych, które często są używane w niepoprawnych formach, np. "sensu stricte" zamiast "sensu stricto". - Zdarza się, że walory treściowe tekstu zostają podporządkowane jego walorom dźwiękowym i wówczas odbiór tekstu może być utrudniony, i mamy do czynienia z eufonią. Może się ona objawić w nagromadzeniu słów jednozgłoskowych lub słów o dużej liczbie spółgłosek, zwłaszcza się powtarzających, np. "w każdej prawie rozprawie". Neologizmy przyrostkowe często nie występują w języku, dlatego autor winien taki wyraz bądź wyrażenie wziąć w cudzysłów. W ten to sposób zaznaczy ich jednostkowe, nadzwyczajne użycie. -- Prezentowane podstawowe zasady poprawnej edycji tekstu pozwalają określić dyrektywę dla osób redagujących teksty przeznaczone dla masowego odbioru. Wypowiedzi należy analizować pod względem treści, prawdziwości, poprawności gramatycznej, jasności itd. Na plan pierwszy mogą się odpowiednio wysunąć jego semantyczne, gramatyczne, estetyczne własności. Bogactwo środków języka naturalnego, za pomocą którego opisujemy przedmioty, właściwości, stosunki daje możliwość wyrażenia jednej i tej samej myśli w różny sposób. Równoznaczność wypowiedzi osiągniemy przez stosowanie różnorodnego materiału językowego, a zwłaszcza użycie synonimów i związków syntaktycznych takich jak: zmiana szyku wyrazów w zdaniu, wymiana zwrotów frazeologicznych, wymiana spójników czy znaków przestankowych. Wypowiedzi równoznaczne pod względem semantycznym są także równoznaczne pod względem tożsamości przekazanej informacji. Większość wypowiedzi zarówno pisemnych jak i ustnych powinna być rekapitulowana, aby odbiorcy ułatwić konotację przekazanej informacji. Wprowadzenie rekapitulacji w postaci wnioskowania, pozwala odbiorcy na kompresję przekazanej informacji do postaci stanowiącej trwały intelektualny jego dorobek. Możliwość określenia jednoznacznych wniosków jest zarazem sprawdzianem prawidłowej kompozycji tekstu. Wypowiedź wyprowadzoną z innej lub innych nazywamy konkluzją lub wnioskiem. Wnioskowanie bowiem jest procesem myślowym, za pomocą którego z jednego lub kilku wypowiedzi wyprowadza się pewne inne wypowiedzi. Wypowiedzi, z których wyprowadzono wniosek nazywamy przesłankami. Wnioskowania, w których przesłanki i wnioski są połączone jako poprzednik i następnik, i w których prawdziwość użytych przesłanek impikuje wysokie prawdopodobieństwo prawdziwości wniosku, noszą nazwę wniosków dedukcyjnych. Cechą wywodu indukcyjnego jest to, że za pomocą przytoczonych argumentów uzasadnia się wcześniej przedstawioną tezę. Wnioskowaie dedukcyjne wyrażające stosunek wynikania logicznego między przesłankami i wnioskiem nie gwarantuje prawdziwości wniosku. Fakt, że wnioskowanie przebiega zgodnie z jakąś zasadą logiki, jest koniecznym, lecz niewystarczającym warunkiem uznania wniosku za prawdziwy. Ostateczną czynnością piszącego jest sprawdzenie, czy stworzony tekst w pełni zaspokoi potrzeby odbiorców, do których jest kierowany. 1. Filologia jest nauką, która bada literatury i języki w jakich zostały napisane. 2. Krytyka to zespół zabiegów genetycznych, komparatystycznych, źródłowych, zmierzających do ustalenia takiej wersji zapisu tekstu, jaka byłaby zgodna z intencją twórcy. 3. Hermeneutyka to interpretacja tekstu i jego składników, wyjaśnienie znaczeniowe oraz objaśnienie tego wszystkiego, co nazwano realiami dzieła: zawartość treściowa świata przedstawionego, dane biograficzne, historyczne. 4. Charakterystyka to próba określenia indywidualnych cech utworu, a poprzez utwór - indywidualności autora. 5. Gatunek jest spoistą strukturą, będącą zespołem praw rządzących zawartością znaczeniową oraz konstrukcyjną i językową, czyli jest budową zewnętrzną wraz z właściwą dla każdego gatunku warstwą językową."