= C H A R A K T E R Y S T Y K A = Charakterystyka jest to ogół zabiegów mających na celu prezentację, analizę i interpretację postaci literackiej w utworze. Charakterystyka obejmuje sposób przedstawienia zarówno wyglądu i zachowań postaci (charakterystyka zewnętrzna) jak jej psychiki, postawy moralnej i światopoglądowej (charakterystyka wewnętrzna), jak też relacji między jej życiem wewnętrznym i właściwościami charakteru a cechami wyglądu i zachowaniami.

Charakterystyka jest wypowiedzią pisemną lub ustną, która najpełniej przedstawia człowieka w jego cechach zewnętrznych jak i wewnętrznych. Piszemy charakterystykę, aby poznać osobowość opisywanej postaci. Na osobowość człowieka składają się następujące cechy: * usposobienie - jest to sposób zachowania się, np.: smutny, gburowaty, osowiały, wesoły, pogodny, otwarty; * charakter - są to cechy ukształtowane przez wychowanie i doświadczenie życiowe, np.: dokładność, sumienność, pracowitość, koleżeńskość, uczynność, złośliwość; * umysłowość - są to walory intelektualne uwidocznione w sposobie myślenia i zdolnościach, np.: inteligentny, mądry, głupiec, bystry. Uczniowie w wypracowaniach charakteryzują postacie literackie i rzeczywiste. Charakterystyka może być: # statyczna, jeśli dotyczy postaci, mających w opisywanym okresie niezmienne cechy osobowości; # dynamiczna, jeśli opisuje postać zmieniającą swoją osobowość pod wpływem życiowych okoliczności; # częściowa, jeśli ukazuje tylko wybrane cechy charakteru człowieka; # pełna, jeśli omawia wszystkie elementy osobowości prezentowanej postaci; # porównawcza, jeżeli zestawia cechy dwóch bohaterów i omawia ich podobieństwa i różnice. Charakterystyka jako forma wypowiedzi zawiera elementy opisu, opowiadania oraz rozprawki. Opisem posługujemy się, przedstawiając wygląd zewnętrzny postaci oraz zachowanie się postaci w wyraźnych sytuacjach. Opowiadanie służy prezentacji wybranej postaci w jej kolejach życiowych, dotyczy jej życia i działania. Rozprawka występuje w częściach zawierających wnioski doprowadzające do końcowej oceny charakteryzowanej osoby. Przystępując do pisania charakterystyki musicie sporządzić notatki zawierające materiał językowy potrzebny w wypracowaniu. Zbieramy jak najwięcej informacji na temat charakteryzowanej postaci. Informacje na temat postaci literackiej znajdziemy w lekturze, zaznaczając i wypisując odpowiednie fragmenty i cytaty związane z charakteryzowaną postacią. Charakterystyka powinna zawierać: * część przedstawiającą postać (dane personalne, przydomki, pochodzenie); * część opisującą zewnętrzne cechy (opis zewnętrznego wyglądu, sposobu poruszania się, uspoobienie); * część opowiadającą o najważniejszych faktach z życia postaci oraz o zachowaniu się jej w trudnych sytuacjach życiowych; * część zawierającą wypowiedzi innych osób o niej; * część omawiającą jej zachowanie, poglądy, wypowiedzi oraz stany psychiczne, w której ustalamy jej światopogląd (stosunek do innych ludzi i rzeczywistości); * część wyrażającą własną ocenę opisywanej postaci, wraz z naszymi wnioskami na podstawie analizy wzajemnych zależności między postacią a otaczającym ją światem, staramy się zrozumieć motywy jej działania. Nasza ocena charakteryzowanej postaci ma charakter subiektywny i winna zawierać nasz osobisty stosunek do niej. Kończąc wypracowanie użyjemy zwrotów: "Według mnie...", "Uważam go za...", "Postać tę oceniam ...", "Nie podzielam poglądu na temat tej postaci, ponieważ ...". Cytaty używane w odpowiedniej ilości, służą nam jako dowody ilustrujące nasze sądy i wnioski. W naszą wypowiedź wprowadzamy cytaty stosując następujące zasady: - W tekście zapowiadamy go odpowiednim zwrotem, np.: "narrator wypowiada się tak na ten temat:", "autor tak to ocenia:", "Kowalski stwierdził:", "Bohater mówi o tym w taki sposób:"; - W tekst wypowiedzi wplatamy krótszy cytat, dłuższy przytaczamy w oddzielnym akapicie; - Jeśli cytat nie kończy zdania stawiamy trzy kropki; - Jeśli w cytacie pomijamy jakiś fragment zaznaczamy to trzema kropkami w nawiasie; - Jeśli cytat rozpoczyna zdanie zaczynamy je po cudzysłowie; - Jeśli cytat wchodzi w skład zdania lub kilku zdań, zaczynamy go po dwukropku i cudzysłowie z dużej litery; - Jeśli cytat rozpoczyna się od środka zdania, to po cudzysłowie stawiamy trzy kropki i rozpoczynamy go z małej litery, chyba że jest to nazwa własna; - Jeśli cytujemy tylko kilka słów, które wiążą się w jedno zdanie z naszą wypowiedzią ujmujemy je w cudzysłów i nie stawiamy kropek ani na początku, ani na końcu cytatu. Błędy których musimy unikać pisząc charakterystyki: & Streszczania fragmentu bądź całego utworu. & Opisywania dziejów postaci zamiast jej charakterystyki. & Opisywania czynności postaci w utworze, zamiast opisania jaką była w naszych oczach i innych bohaterów. & Zbyt mało własnych sądów i ocen. & Własnych sądów i wniosków nie potwierdzonych cytatami. & Błędów językowych, ortograficznych i interpunkcyjnych. Charakterystyka może dotyczyć jednej postaci rzeczywistej lub fikcyjnej albo dotyczyć dwóch lub więcej osób. W pierwszym przypadku piszemy charakterystykę postaci, natomiast w drugim przypadku piszemy charakterystykę porównawczą. Z przykładami wymienionych charakterystyk możesz się zapoznać wybierając odpowiadający im temat."