= O P I S =

Opis Opis jest to jeden z dwu podstawowych, obok opowiadania, elementów narracji, w liryce zaś jeden z komponentów monologu lirycznego. W przeciwieństwie do opowiadania opis przedstawia pozazdarzeniowe składniki świata przedstawionego, tło, na którym przebiegają wydarzenia, wygląd postaci, opis krajobrazu, opis przedmiotu i tym podobne. Opis jest w zasadzie ujęciem pozaczasowym i statycznym, ukazuje składniki i właściwości przedmiotu w przestrzeni. Narracja Narracja jest to rodzaj monologu prezentujący ciąg zdarzeń uszeregowanych w jakimś porządku czasowym, powiązanych z postaciami w nim uczestniczącymi oraz ze środowiskiem, w którym się rozgrywają. W zależności od tego, czy na plan pierwszy przedstawienia wysuwają się zjawiska dynamiczne, rozwijające się w czasie, czy zjawiska statyczne, rozmieszczone w przestrzeni narracja przybiera formę opowiadania bądź opisu. Monolog Monolog jest to ciągła wypowiedź jednego podmiotu będąca całością formalnie i znaczeniowo autonomiczną, w opozycji do wypowiedzi niesamodzielnych wchodzących w skład dialogu. - Opis jest jedną z form wypowiedzi pisemnych. Ma przedstawić przy pomocy języka przedmiot, krajobraz, sytuację, zjawisko przyrody, osobę lub jej przeżycia wewnętrzne. - W opisach literackich opis ma charakter subiektywny i odziaływuje na emocje czytelnika. W opisach naukowych określone cechy przedmiotów lub zjawisk przedstawia się w sposób obiektywny. W wypracowaniach szkolnych stosuje się głównie opisy rzeczowe. Zazwyczaj w szkołach nie posługujemy się opisem naukowym ani artystycznym, pełnym środków stylistycznych. - Opis rzeczowy służy do ścisłego i zgodnego z rzeczywistością przedstawienia istotnych cech opisywanych przedmiotów, osób oraz sytuacji. Ze względu na przedmiot i funkcję opisy rzeczowe dzielimy na trzy odmiany: * Opisy,osób, zwierząt, roślin, przedmiotów, oraz krajobrazów. * Opisy przeżyć wewnętrznych bohaterów. * Opisy sytuacji i zjawisk przyrody. Opis może być tematem całego wypracowania, ale może być też częścią innych form wypowiedzi pisemnych. Opis zewnętrzny jest nieodłączną częścią charakterystyki postaci, może też występować w opowiadaniu lub sprawozdaniu. Opisy przedmiotów, zwierząt i krajobrazów są: * statyczne(nieruchome), * rozłożone w określonej przestrzeni, * niezmienne w czasie. Chcąc opisać jakiś przedmiot musimy przeprowadzić jego dokładną obserwację z uwzględnieniem jego charakterystycznych szczegółów. Dokładnie określamy jego położenie, kształt, wielkość, kolor, materiał z jakiego został wykonany oraz wszystkie jego charakterystyczne cechy. Przy opisie sprzętów domowych, często spotykanych rzeczy, opisujemy je bardzo szczegółowo z uwzgędnieniem drobnych cech i elementów. Opisując bardzo złożone przedmioty, rośliny czy krajobrazy możemy bardzo szczegółowo opisać tylko jedną właściwość, bądź element. Opisując osoby, zwierzęta, rośliny, przedmioty oraz krajobrazy należy: # Prezentować elementy statyczne w przestrzeni, a nie w czasie. # Przeprowadzić dokładną obserację przedmiotu opisu. # Rozpocząć opis od zdania nawiązującego. # Stosować wyrazy (rzeczowniki i przymiotniki) nazywające i oreślające takie cechy jak: wielkość, kształt, barwę oraz oceniające, np. dobry, miły, smutny. # Używać czasowników, które podobnie jak przymiotniki wyrażają cechy, np. blednie, zieleni się, jaśnieje, świta. # Stosować przyimki i wyrażenia przyimkowe informujące o przstrzennym umiejscowieniu przedmiotu opisu, np. nad, zza, wśród, pomiędzy, obok, w oddali. # Unikać powtarzania się tych samych wyrazów w bliskim sąsiedztwie. # Stosować wyrazy bliskoznaczne w celach stylistycznych oraz dla uniknięcia błędów ortograficznych, np. dzban - wazon, dżem - konfitura. # Stosować wyrazy zdrobniałe i zgrubienia dla oddania cech opisywanego przedmiotu, np. dom - domeczek, mały - maluteńki, ogromny - ogromniasty. # Używać czasowników w jednakowym czasie i unikać ich powtarzania (nie powtarzać słów jest, był, lecz zastąpić je innymi wyrazami bliskoznacznymi). # Starać się budować zdania bogate w informacje: pojedyncze rozwinięte i wielokrotnie złożone. Opisy osób stanowią ich charakterystykę zewnętrzną i powinny zawierać takie elementy wyglądu jak: wzrost, sylwetkę, kolor oczu, włosów, rysy twarzy oraz ubiór. Opis będzie pełny jeżeli będziemy umiejętnie wiązali cechy zewnętrzne opisywanej postaci z jej cechami wewnętrznymi. Cechy psychczne kształtują wygląd, zachowanie i postawy człowieka. Często rysy twarzy, uśmiech, wygląd oczu, zarys ust, czy grymas, tik, sposób mówienia mogą oddać charakter osoby. - Opisy przeżyć wewnętrznych dotyczą uczuć własnych, cudzych oraz uczuć postaci fikcyjnych z książek i filmów. W opisie analizujemy uczucia ludzkie, wewnętrzne przeżycia, doznania, emocje, nastrój. W opisach przeżyć stosuje się: # Wyrazy nazywające różne dziedziny życia wewnętrznego, np. uczucie radości, agresja, stres, emocje, przeżycia, wzruszenia itd. # Czasowniki w czasie przeszłym, jeśli opisuje się przeżycia zakończone. # Subiektywny, indywidualny sposób przedstawienia przeżyć wewnętrznych. Opis sytuacji ma charakter dynamiczny i musimy pamiętać o wzajemnym powiązaniu wszystkich czynników w momencie akcji. Opisy sytuacji różnią się od opowiadania tym, że trwają krótko i dotyczą jednego wydarzenia, epizodu. W opisie sytuacji należy uwzględnić: # Dynamikę opisywanego zdarzenia. # Jedność miejsca, czasu i okoliczności zdarzenia. # Stosowanie czasowników określających ruch, np. jedzie, bucha, szaleje. # Zastosowanie wyrażeń przyimkowych i przysłówkowych określających stosunki perzestrzenne. # Stosowanie rzeczowników z określeniami (przydawkami), np. jabłoń o biało-czerwonych kwiatach. # Zastosowanie zdań wykrzyknikowych, równoważników zdań. Opis zjawiska przyrody ma podobne cechy jak opis sytuacji. Przedstawia jedną wybraną chwilę, np. burzę, poranek, huragan. Możemy posłużyć się zwrotami takimi jak: ukrop, ciężkie powietrze, śnieżne płatki, nawałnica wzbogacającymi nasze słownictwo. Najczęściej występujące błędy w różnego rodzaju opisach to: * Niedokładna obserwacja przedmiotu opisu - opis mało precyzyjny. * Powtarzanie tych samych wyrazów obok siebie. * Ubogie słownictwo i nieporadność jęzkowa w formułowaniu myśli. * Wypracowanie nie na temat. Przykład opisu miejscowości: - Tegoroczne wakacje spędziłem w niewielkiej miejscowości nadmorskiej, która nazywa się Wisełka. Znajduje się ona około 10 km na wschód od Międzyzdrojów. Leży nie nad samym morzem. Oddziela ją od niego półkilometrowy pas lasów. Dzięki temu Wisełka ma złagodzony klimat. Nie ma ostrych, zimnych wiatrów ani nadmiernej wilgoci w powietrzu. Domy w Wisełce usytuowane są przede wszystkim przy szosie, która biegnie wzdłuż brzegu morskiego. Niektóre stoją tuż przy szosie, a inne z dala od niej, w lesie. W większości są ogrodzone. Pod domami rosną kwiaty i drzewa owocowe. W tych domach właściciele wynajmują w lecie pokoje. My mieszkaliśmy w takim właśnie wynajętym pokoju. Nasz dom stał z dala od szosy, przy bocznej drodze, prowadzącej przez las na plażę. Mieliśmy pokój na pierwszym piętrze z balkonem. W nocy, gdy balkon był otwarty słychać było szum drzew i niedalekiego morza. W dzień można było opalać się na balkonie, na leżaku. W Wisełce można doskonale odpocząć. Domy są rozrzucone, więc nikt nikomu nie przeszkadza. W tzw. centrum, tj. przy przystanku autobusowym, mieści się poczta, piekarnia, restauracja, w której można smacznie zjeść, oraz sklepy: spożywczy, wędliniarski i ze słodyczami. Jest też kiosk z gazetami. Dwa razy w tygodniu w miejscowym domu kultury wyświetlane są filmy, a w soboty i niedziele odbywają się dyskoteki. Codziennie kursują autobusy do Międzyzdrojów, świnoujścia i innych pobliskich miejscowości. Można więc bez trudu pojechać i zwiedzić je. My nie jeździliśmy, bo pogoda była taka piękna, że woleliśmy iść na plażę. Plaża jest bardzo ładna, szeroka i czysta. Morze też jest czyste, bo Wisełka leży nad otwartym morzem, a nie nad żadną zatoką. W Wisełce nie ma mola, ale jest na brzegu morza usypany ogromny stos wielkich głazów. Można się na nie wspinać i ogłądać z góry np. zachód słońca. Jeśli pogoda jest chłodniejsza, można chodzić kilometrami po lasach, które ciągną się od Wisełki prawie aż do Międzyzdojów. Wisełka bardzo podobała się i mnie, i moim rodzicom. Być może w przszłym roku też tam pojedziemy. Przykład opisu zwierzęcia: Przedwczoraj, tj. 15 września, byliśmy całą klasą na wycieczce w ogrodzie zoologicznym. Jest to duży park pełen drzew i krzewów, są też dwa duże stawy. Wśród zieleni znajdują się klatki i wybiegi dla zwierząt. - Widziałem słonie, małpy, żyrafę, lwy, różne egzotyczne ptaki, sarny, jelenie i ryby w akwarium. Najbardziej mi się podobała i najlepiej zapamientałem fokę. - Foka ma czarne, lśniące, futro z szarymi i rdzawymi plamkami. Okrągły łebek na grubej szyi przechodzi w owalne, lśniące, gładkie, tłuste ciało. Na głowie ma białe, szczeciniaste wąsy i duże okrągłe czarne oczy. Foka nie ma nóg, tylko dwie płetwy po bokach i płetwę ogonową, podobnie jak ryba. Nie widziałem, żeby miała uszy, ale na pewno je ma, bo słyszy, tylko są niewidoczne. - Foka znajdowała się w basenie. Jest bardzo zwinna i zręczna. Ciągle nurkowała i wypływała na powierzchnię. Musi też lubić zabawę, bo dla zabawy popychała nosem piłkę i gumowe kółko, które pływało po powierzchni wody. Po wyjściu z wody poruszała się bardzo niezdarnie, szurając brzuchem po piasku wokół basenu. - Potem przyszedł pan z obsługi i karmił ją rybami z wiaderka. Wypływała z wody, podskakiwała pionowo do góry i bardzo zręcznie chwytała rybę, którą ten pan trzymał w ręce. Bardzo była przy tym zabawna. Jak skończyła jeść, to położyła się na wodzie brzuchem do góry i tak leżała, a płetwy miała skrzyżowane na brzuchu. Bardzo to śmiesznie wyglądało. - Bardzo mi się ta foka w ZOO podobała. Była taka ładna zwinna i wesoła. Nieraz zdaje mi się, że zwierzętom w ZOO jest smutno, bo tęsknią za wolnością. Po tej foce wcale tego nie było widać, że jest smutna czy tęskniąca. Dlatego najlepiej ją zapamiętałem. Przykład opisu przeżyć wewnętrznych: Przemiana duchowa bohatera opowiadania Marii Dąbrowskiej pt. "Marcin Kozera" - Marcin Kozera podczas wycieczki po Londynie po raz pierwszy miał wątpliwości, nie wiedział kim jest. Zgodnie z wolą ojca ambitny chłopiec wytrwale uczył się języka polskiego. Po pewnym czasie opanowało go rozgoryczenie spowodowane trudnościami w nauce. Smutek i rozgoryczenie pogłębiły jeszcze ogólny stan niepewności chłopca. Utracił spokój ducha i odtąd był ciągle targany przez wątpliwości. Taki był dumny z tego, że jest Anglikiem, a teraz już nie wie naprawdę kim jest. Zmiana nastąpiła dopiero wówczas, gdy Marcin otrzymał rolę polskiego żołnierza w jasełkach, wystawianych przez dzieci i nauczycielkę z Domu Polskiego. Młody emigrant z wielką radością przyjął tę rolę. W czasie prób do przedstawienia, poczuł głębokie wzruszenie, gdy oglądał skromną dekorację ukazującą zimowy krajobraz Polski. - Przedstawienie to wywołało u chłopca wstrząs psychiczny. Zrozumiał jaką wartość dla Polaków mieszkających w obcym kraju ma zachowanie więzi z ojczyzną, jak bardzo są przywiązani do narodowej tradycji i kultury. - Podczas lekcji geografii w angielskiej szkole Marcin dokładnie zdał sobie sprawę, kim jest w rzeczywistości. Zaprzeczył słowom nauczyciela, który stwierdził, że Polski już nie ma.Poruszyły go te słowa do żywego, powiedział, że Polska przetrwała i on jest Polakiem. - Chłopiec poczuł się dumny z przynależności do polskiego narodu, i zapragnął wrócić z ojcem do ojczyzny. Przykład opisu zjawiska przyrody: Na plaży w sierpniowe popołudnie słońce paliło niemiłosiernie. Duszne rozgrzane powietrze unosiło się nad piaskiem i wiatr ucichł. Daleko na horyzoncie powoli gromadziły się ciemne, ołowiane chmury, które stopniowo zkrywały całe niebo. - Nagle dzwoniącą w uszach ciszę przerwał wiatr od morza, wiejący w kierunku lądu. Gwałtowny, wściekły powiew wzburzył morze. Równocześnie z nieba zaczęły spadać wielkie i ciężkie krople. Najpierw rzadko. Potem coraz gęściej. Siła ulewy ciągle rosła, krople przemieniły się w siekące strugi, aż w pewnym monencie widoczna była jakby ściana wody rozpostarta nad brzegiem. Wiatr ustał na krótką chwilę, po to by uderzyć o brzeg ze zwiększoną energią. Fale gnane wiatrem stawały się coraz większe i mocniejsze, aż w końcu ogromne spienione bałwany uderzły o brzeg. Stopniowo zaczęły zalewać całą plażę. Wdzierały się w głąb lądu. Burza osiągnęła swój punkt kulminacyjny. Dookoła słychać było narastające grzmoty. Co jakiś czas niebo rozświetlały błyskawice i słychać było potężny grzmot. Niespodziewanie piorun spadał na ziemię. Nawałnica chwilami jakby słabła, a potem znowu narastała z wielką siłą. Woda morska była bardzo wzburzona i bardzo ciemna, niemal granatowa. - Deszcz zmniejszał swoją siłę, aż ustał. Wiatr przegnał ciężkie chmury na zachód. Zrobiło się chłodniej. Powietrze było świeże i wilgotne"